شهر بودند كه اين ناحيهء ربض را شقنده مىگفتند . بيشترشان از مردم عادى بودند . شورشگران از هر سو به جانب قصر راندند . حكم . . . به دفع ايشان كمر بسته بود . . . با سپاه خود از رود وادى الكبير گذشت و به موطن شورشيان در آن سوى نهر رسيد و چند محله را آتش زد . . . با نمايان شدن شعله‌هاى آتش شورشيان پراكنده شدند و به خانه‌هاى خود بازگشتند تا زن و فرزند خود را نجات دهند . . . در اين حال لشكريان از هر طرف شورشيان را در ميان گرفتند و خلق بسيارى را كشتند . . . و خانه‌هايشان را غارت كردند و شمارى را هم اسير كردند . . . حكم روبه‌روى قصر خود بر ساحل رود سيصد تن از شورشيان را بر دار كرد تا مردم قرطبه را از عواقب چنين اعمالى بترساند . اين واقعه در تاريخ اندلس به شورش « ربض » معروف شد . « 1 » در اواخر عهد عبد الرحمن بن حكم يا ( عبد الرحمن اوسط ) تعصب و شورش مسيحيان ، قرطبه را فراگرفت . . . در حالىكه در عقايد مذهبى آزاد و بيشتر آنها صاحب مناصب بودند و مسئوليتهايى در سپاه يا ادارهء مملكت داشتند . . . و در قرطبه و ديگر شهرها زندگى خوشى داشتند . اما در كنار اين مسيحيان جمعى ديگر از مسيحيان متعصب بودند كه مسلمانان را بيگانه و غاصب مىخواندند و دشمن مىدانستند . يكى از مورخان بزرگ اسپانيايى به نام سيمونت در تاريخ خود به نام مسيحيان معاهد « 2 » تحت عنوان « قهرمانيهاى مسيحيان قرطبه در مقاومت در برابر هجوم مسلمانان » عقايد عجيبى ابراز مىدارد . او معتقد است كه قرطبه يكى از پايگاههاى اصلى جنگ . . . مسلمانان بر عليه مسيحيت است . « 3 » در زمان عبد الرحمن بن حكم يا عبد الرحمن اوسط هستهء اصلى كتابخانهء بزرگ قرطبه پىريزى شد . « 4 » ابن خرداذبه كه معاصر امويان اندلس بوده و كتاب خود را در نيمهء دوم قرن سوم هجرى نوشته ، مىنويسد : سرزمين اندلس در تصرف امير اموى است و او در شهر قرطبه

--> ( 1 ) . تاريخ دولتهاى اسلامى در اندلس ؛ ج 1 ، ص 260 - 262 . ( 2 ) . Los Mozarabes ( 3 ) . Simonet , Fj . ; Historia de Los mozarabes de Espana ; Madrid , Vol . l . , PP . 258 - 272 , 1895 , 1897 . ( 4 ) . همان ؛ ج 1 ، ص 302 .